Audiogram begrijpen: complete gids om je gehoortest te lezen
Heb je net een gehoortest gehad en wil je begrijpen wat je audiogram betekent? In deze uitgebreide gids leggen we stap voor stap uit hoe je een audiogram leest: wat de assen betekenen, welke symbolen worden gebruikt, hoe je de ernst van gehoorverlies bepaalt, en wat veelvoorkomende patronen betekenen voor je dagelijks leven.
12 minuten leestijd
Gehoortest nodig? Vind een hoorwinkel bij jou in de buurt voor een gratis gehoortest met persoonlijke uitleg van je audiogram.
Wat is een audiogram?
Een audiogram is een grafiek die de resultaten van je gehoortest weergeeft. Het laat zien hoe goed je verschillende toonhoogtes (frequenties) kunt horen en hoe luid geluiden moeten zijn voordat je ze waarneemt. Het is als het ware een "vingerafdruk" van je gehoor.
Het audiogram wordt gemaakt door de audicien of audioloog tijdens de toonaudiometrie. Bij deze test luister je naar piepjes in verschillende toonhoogtes en geef je aan wanneer je iets hoort. Elk oor wordt apart gemeten, en het resultaat wordt als punten in de grafiek weergegeven.
Wat toont een audiogram precies?
- •Je gehoordrempels: het zachtste volume waarbij je elke toonhoogte nog net kunt horen
- •Verschil tussen oren: of je linker- en rechteroor gelijk horen
- •Type gehoorverlies: of het probleem in het middenoor of binnenoor zit
- •Ernst van gehoorverlies: hoe veel je gehoor is verminderd per frequentie
- •Patroon: welke frequenties het meest zijn aangedaan (bijv. alleen hoge tonen)
Het audiogram is de basis voor het advies van de audicien. Op basis van je audiogram bepaalt hij of een hoortoestel zinvol is, welk type het beste past, en hoe het geprogrammeerd moet worden.
De assen uitgelegd
Een audiogram heeft twee assen. Als je begrijpt wat deze assen betekenen, kun je je audiogram grotendeels zelf lezen.
Horizontale as: Frequentie (Hz)
De toonhoogte van geluid, uitgedrukt in Hertz (Hz). Links staan de lage tonen, rechts de hoge tonen. De meeste audiogrammen testen van 125 Hz tot 8000 Hz.
- 125-250 Hz: Lage tonen (bromgeluid, diepe mannenstem, bas)
- 500-1000 Hz: Lage-midden tonen (normale spraak, klinkers)
- 2000-4000 Hz: Hoge-midden tonen (medeklinkers: s, t, f, p)
- 6000-8000 Hz: Hoge tonen (vogelgeluiden, kinderkreet)
Verticale as: Luidheid (dB HL)
Hoe hard het geluid moet zijn om het te horen, in decibel Hearing Level (dB HL). Let op: 0 dB staat bovenaan, grotere getallen staan onderaan.
- -10 tot 0 dB: Beter dan gemiddeld gehoor
- 0-20 dB: Normaal gehoor
- 21-40 dB: Licht gehoorverlies
- 41-70 dB: Matig gehoorverlies
- 71-90 dB: Ernstig gehoorverlies
- 90+ dB: Zeer ernstig / doofheid
Belangrijk: de schaal staat "ondersteboven"
In een audiogram staat 0 dB bovenaan en worden de getallen groter naar beneden. Dit lijkt contra-intuïtief, maar het volgt logica: je gehoordrempel is het zachtste geluid dat je hoort. Als je gehoorverlies hebt, heb je harder geluid nodig om iets te horen, dus ligt je drempel lager op de grafiek. Hoe lager een punt staat, hoe meer gehoorverlies je hebt voor die frequentie.
Symbolen in het audiogram
In een audiogram worden verschillende symbolen gebruikt om onderscheid te maken tussen linker- en rechteroor, en tussen luchtgeleiding en beengeleiding. De kleuren en symbolen zijn internationaal gestandaardiseerd.
| Symbool | Kleur | Oor | Type meting |
|---|---|---|---|
| O | Rood | Rechteroor | Luchtgeleiding (koptelefoon) |
| X | Blauw | Linkeroor | Luchtgeleiding (koptelefoon) |
| < | Rood | Rechteroor | Beengeleiding (botgeleider) |
| > | Blauw | Linkeroor | Beengeleiding (botgeleider) |
Luchtgeleiding (O en X)
Geluid wordt via een koptelefoon aangeboden en reist door het hele gehoortraject: gehoorgang → trommelvlies → middenoorbeentjes → binnenoor → gehoorzenuw → hersenen.
Als hier afwijkingen zijn, kan het probleem overal in dit traject zitten. Luchtgeleiding is de standaardmeting in elk audiogram.
Beengeleiding (< en >)
Geluid wordt via een trillende knop op het bot achter het oor (mastoïd) aangeboden. Dit slaat het buitenoor en middenoor over en stimuleert direct het binnenoor.
Het verschil tussen luchtgeleiding en beengeleiding onthult waar het probleem zit: in het middenoor of in het binnenoor.
Ezelsbruggetje voor de kleuren
Rood = Rechts (beide beginnen met R). Blauw is dan automatisch links. Dit helpt je snel te zien welke lijn bij welk oor hoort.
De spraakbanaan: waar spraak zit in het audiogram
Een belangrijk concept bij het lezen van een audiogram is de "spraakbanaan" (ook wel speech banana genoemd vanwege de vorm). Dit is het gebied in het audiogram waar de klanken van menselijke spraak liggen.
De spraakbanaan: 250 Hz - 6000 Hz
Lage frequenties (250-500 Hz):
- • Klinkers: a, e, i, o, u
- • Stemklank (grondtoon van de stem)
- • Intonatie en emotie in spraak
Hoge frequenties (2000-6000 Hz):
- • Medeklinkers: s, t, f, p, k, th
- • Onderscheid tussen woorden
- • Scherpte en duidelijkheid van spraak
Als je audiogram punten toont die onder de spraakbanaan vallen (meer dan 25-30 dB gehoorverlies in dit gebied), zul je moeite hebben om spraak te verstaan. Typisch voor ouderdomsgehoorverlies is dat eerst de hoge frequenties wegvallen: je hoort dat iemand praat, maar je verstaat de woorden minder goed omdat de scherpe medeklinkers wegvallen.
Dit verklaart waarom mensen met gehoorverlies vaak zeggen: "Ik hoor je wel, maar ik versta je niet." De lage tonen (stemklank) komen nog wel door, maar de hoge tonen (scherpte, medeklinkers) ontbreken.
Je resultaat interpreteren: gradaties van gehoorverlies
Gehoorverlies wordt ingedeeld in gradaties op basis van het gemiddelde gehoorverlies over de spraakfrequenties (meestal 500, 1000, 2000 en 4000 Hz). Hieronder zie je wat elke gradatie betekent voor je dagelijks leven.
Normaal gehoor (0-20 dB)
Alle meetpunten liggen tussen 0 en 20 dB (bovenin de grafiek). Je hoort zachte geluiden goed, inclusief fluisteren op enkele meters afstand.
Actie: Geen actie nodig. Periodieke controle (elke 3-5 jaar vanaf 50).
Licht gehoorverlies (21-40 dB)
Je mist zachte geluiden en hebt soms moeite met verstaan in rumoerige omgevingen of wanneer mensen zacht of op afstand praten. Fluisteren is moeilijk te volgen.
Actie: Een hoortoestel kan helpen maar is niet altijd nodig. Bespreek met de audicien.
Matig gehoorverlies (41-55 dB)
Je hebt regelmatig moeite met gesprekken, vooral in groepen of bij achtergrondgeluid. Normale gesprekken vereisen inspanning om te volgen.
Actie: Een hoortoestel wordt aanbevolen voor betere kwaliteit van leven.
Matig-ernstig gehoorverlies (56-70 dB)
Gesprekken verstaan is lastig zonder hoortoestel. Je bent sterk afhankelijk van liplezen en context. Veel alledaagse geluiden mis je.
Actie: Een hoortoestel is sterk aanbevolen. Mogelijk krachtig model nodig.
Ernstig gehoorverlies (71-90 dB)
Alleen zeer harde geluiden zijn zonder hulpmiddel hoorbaar. Communicatie zonder hoortoestel is nauwelijks mogelijk.
Actie: Krachtig hoortoestel noodzakelijk. Bij onvoldoende resultaat: evaluatie voor cochleair implantaat.
Zeer ernstig / Doofheid (90+ dB)
Nauwelijks geluid waarneembaar zonder hulpmiddelen. Zelfs met krachtige hoortoestellen kan het resultaat beperkt zijn.
Actie: Evaluatie voor cochleair implantaat bij de KNO-arts.
Veelvoorkomende patronen in het audiogram
De vorm van je audiogram vertelt iets over de mogelijke oorzaak van gehoorverlies. Hier zijn de meest voorkomende patronen.
Hoogtonenverlies (aflopend patroon)
De lijn daalt van links naar rechts: de lage frequenties zijn (redelijk) normaal, de hoge frequenties zijn verminderd. Dit is het meest voorkomende patroon.
Typisch voor: Ouderdomsgehoorverlies (presbyacusis), langdurige lawaaiblootstelling. Je hoort stemmen maar verstaat woorden minder goed.
Vlak gehoorverlies (horizontale lijn)
Alle frequenties zijn ongeveer even veel aangedaan. De lijn loopt min of meer horizontaal.
Typisch voor: Geleidingsgehoorverlies door middenoorproblemen, sommige erfelijke gehoorverliezen. Je hoort alles zachter, maar de verstaanbaarheid blijft relatief goed.
Lawaai-notch (dip bij 4000 Hz)
Een karakteristieke "dip" of "notch" rond 3000-6000 Hz, met herstel naar de hogere frequenties. De lage en zeer hoge tonen zijn beter dan de midden-hoge tonen.
Typisch voor: Gehoorschade door lawaai of een knal (akoestisch trauma). Vaak te zien bij mensen die in lawaaiige omgevingen werken of muzikanten.
Cookiebitengehoorverlies (U-vorm)
De middenfrequenties zijn het meest aangedaan, terwijl de lage en hoge frequenties relatief beter zijn. De lijn heeft een U- of W-vorm.
Typisch voor: Sommige erfelijke gehoorverliezen. Relatief zeldzaam. Kan lastig zijn voor spraakverstaanbaarheid.
Asymmetrisch gehoorverlies
Significant verschil tussen linker- en rechteroor (meer dan 15-20 dB verschil over meerdere frequenties).
Let op: Asymmetrisch gehoorverlies vereist vaak aanvullend onderzoek door de KNO-arts om medische oorzaken uit te sluiten.
Type gehoorverlies bepalen: luchtgeleiding vs. beengeleiding
Door de resultaten van luchtgeleiding en beengeleiding te vergelijken, kan de audicien bepalen welk type gehoorverlies je hebt. Dit is belangrijk voor de behandeling.
Perceptief (sensorineuraal) gehoorverlies
Kenmerk: Luchtgeleiding en beengeleiding liggen samen, beide verminderd. Er is geen "gap" (kloof) tussen de twee.
Oorzaak: Probleem in het binnenoor (haarcellen) of de gehoorzenuw. Niet te opereren. Behandeling: hoortoestel of cochleair implantaat.
Geleidingsgehoorverlies (conductief)
Kenmerk: Luchtgeleiding is verminderd, maar beengeleiding is normaal. Er is een duidelijke "gap" tussen de twee lijnen.
Oorzaak: Probleem in het buitenoor of middenoor (oorsmeer, trommelvlies, gehoorbeentjes). Vaak behandelbaar met medicatie of operatie.
Gemengd gehoorverlies
Kenmerk: Zowel luchtgeleiding als beengeleiding zijn verminderd, maar er is ook een gap tussen beide.
Oorzaak: Combinatie van problemen in middenoor én binnenoor. Behandeling hangt af van de specifieke situatie.
Tips voor het gesprek met de audicien
Na de gehoortest bespreekt de audicien je audiogram met je. Hier zijn tips om het maximale uit dit gesprek te halen.
- 1Vraag om een kopie: Je hebt recht op je audiogram. Bewaar het om te vergelijken met toekomstige tests.
- 2Vraag naar het patroon: Welk type gehoorverlies heb je? Wat is de waarschijnlijke oorzaak?
- 3Vraag naar de prognose: Is het te verwachten dat het erger wordt? Hoe snel?
- 4Neem iemand mee: Een partner of familielid kan helpen onthouden wat er is gezegd.
- 5Vraag naar vervolgstappen: Is een hoortoestel zinvol? Moet je naar de huisarts of KNO-arts?
Veelgestelde vragen
Wat is een audiogram?▼
Een audiogram is een grafiek die de resultaten van je gehoortest weergeeft. Het toont je gehoordrempels: het zachtste volume waarbij je verschillende toonhoogtes (frequenties) nog net kunt horen. Het audiogram wordt gemaakt door de audicien of audioloog tijdens de toonaudiometrie.
Wat betekenen de symbolen O en X in een audiogram?▼
De O (meestal rood) staat voor het rechteroor, de X (meestal blauw) voor het linkeroor. Dit zijn de metingen via luchtgeleiding (koptelefoon). Voor beengeleiding worden haakjes gebruikt: < voor rechts en > voor links. Onthoud: Rood = Rechts (beide beginnen met R).
Wat is een normale uitslag op een audiogram?▼
Bij normaal gehoor liggen alle meetpunten tussen 0 en 20 decibel (bovenin de grafiek). Punten die lager op de grafiek liggen (hogere dB-waarden) wijzen op gehoorverlies. Hoe lager het punt, hoe meer gehoorverlies je hebt voor die frequentie.
Welke frequenties zijn belangrijk voor spraak verstaan?▼
Spraak ligt vooral tussen 250 en 6000 Hz, met de belangrijkste klanken tussen 500 en 4000 Hz. Dit wordt de "spraakbanaan" genoemd. Gehoorverlies in dit gebied heeft de grootste impact op het verstaan van gesprekken. Vooral de hoge frequenties (2000-4000 Hz) zijn belangrijk voor het onderscheiden van woorden.
Wat is het verschil tussen luchtgeleiding en beengeleiding?▼
Luchtgeleiding meet geluid via de koptelefoon door het hele gehoortraject (buitenoor, middenoor, binnenoor). Beengeleiding meet via een trillende knop op het bot alleen het binnenoor. Het verschil tussen beide helpt bepalen of gehoorverlies in het middenoor (geleidingsverlies) of binnenoor (perceptief verlies) zit.
Waarom staat de schaal in een audiogram ondersteboven?▼
In een audiogram staat 0 dB bovenaan en hogere decibel-waarden onderaan. Dit is omdat je gehoordrempel het zachtste geluid is dat je hoort. Bij gehoorverlies heb je harder geluid nodig om iets te horen, dus ligt het punt lager op de grafiek. Het is een logische weergave: hoe lager het punt, hoe erger het gehoorverlies.
Conclusie: je audiogram begrijpen is de eerste stap
Je audiogram vertelt een verhaal over je gehoor. Door te begrijpen wat de grafiek betekent, kun je beter meepraten over je gehooroplossing en weloverwogen beslissingen nemen. De audicien helpt je graag met een persoonlijke uitleg van je resultaten.
Klaar voor een gehoortest? Vind een hoorwinkel bij jou in de buurt voor een gratis test met uitleg van je audiogram.