Plotseling gehoorverlies: herken de signalen en handel direct
Je wordt wakker en hoort plotseling niets meer aan één oor. Of je gehoor valt ineens weg tijdens de dag. Dit kan plotseling gehoorverlies zijn - een medisch spoedgeval dat onmiddellijke actie vereist. In deze gids lees je wat plotseling gehoorverlies is, hoe je de symptomen herkent, wat je moet doen, welke behandeling je kunt verwachten, en wat de herstelkansen zijn. Snelheid is cruciaal: hoe sneller je behandeld wordt, hoe groter de kans dat je gehoor terugkomt.
12 minuten leestijd
Medisch spoedgeval - Handel direct
Plotseling gehoorverlies vereist onmiddellijke medische actie. Bel vandaag nog je huisarts of huisartsenpost. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans op herstel van je gehoor.
Wat is plotseling gehoorverlies?
Plotseling gehoorverlies (in medische termen: "sudden sensorineural hearing loss" of SSHL, ook wel "plotsdoofheid" of "sudden deafness" genoemd) is een snel optredend gehoorverlies dat zich ontwikkelt binnen enkele uren tot maximaal 72 uur. Per definitie gaat het om een verlies van minimaal 30 decibel in drie of meer aaneengesloten frequenties.
Dit is iets heel anders dan geleidelijk gehoorverlies door ouderdom, dat zich over jaren ontwikkelt. Plotseling gehoorverlies komt als een verrassing: je gaat slapen met normaal gehoor en wordt wakker met een doof oor, of je merkt tijdens de dag dat je gehoor ineens wegvalt.
Belangrijke feiten over plotseling gehoorverlies:
- •Frequentie: Treft naar schatting 5-20 per 100.000 mensen per jaar in Nederland
- •Leeftijd: Kan op elke leeftijd voorkomen, maar meest tussen 40 en 60 jaar
- •Eenzijdig: Treft meestal één oor (slechts 2% is tweezijdig)
- •Urgentie: Wordt beschouwd als medisch spoedgeval dat directe behandeling vereist
- •Herstel: Met snelle behandeling herstelt 50-70% geheel of gedeeltelijk
Hoewel het eng kan zijn om plotseling je gehoor te verliezen, is het belangrijk om te weten dat behandeling effectief kan zijn - mits je snel handelt. Elke dag uitstel verkleint de kans op herstel.
Symptomen herkennen
Plotseling gehoorverlies kan zich op verschillende manieren presenteren. Sommige mensen merken het bij het wakker worden, anderen tijdens de dag. Herken je onderstaande symptomen? Handel dan direct.
Hoofdsymptomen
- Plotseling niets of veel minder horen aan één oor
- Wakker worden met gehoorverlies ("ik werd wakker en hoorde niets")
- Tijdens telefoneren merken dat één oor niet werkt
- Een "plop" of "knap" gevoel horen vlak voordat het gehoor wegvalt
Vaak bijkomende symptomen
- •Tinnitus (oorsuizen, piepen, ruisen) - komt voor bij 70-90%
- •Duizeligheid of draaierigheid - komt voor bij 30-40%
- •Volheidsgevoel of drukgevoel in het oor
- •Geluiden klinken vervormd of "blikkerig"
Hoe ontdekken mensen het vaak?
Veel mensen ontdekken plotseling gehoorverlies bij het telefoneren (als ze de telefoon aan het aangedane oor houden en niets horen), bij het wakker worden, of wanneer ze oordoppen indoen en merken dat één kant stil is. Soms gaat er een verkoudheid of griepje aan vooraf.
Verschil met een verstopt oor
Een veelvoorkomende valkuil is dat plotseling gehoorverlies wordt verward met een verstopt oor door oorsmeer of verkoudheid. Dit kan gevaarlijk zijn, omdat je dan te lang wacht met behandeling.
Verstopt oor (oorsmeer/verkoudheid)
- • Gevoel van druk of volheid
- • Geluid klinkt gedempt maar is nog hoorbaar
- • Vaak na douchen of zwemmen
- • Soms geurig of verkleurd oorsmeer zichtbaar
- • Geen of milde tinnitus
- • Geen duizeligheid
Plotseling gehoorverlies (SSHL)
- • Gehoor echt significant verminderd of weg
- • Voelt anders dan "dof" of "vol"
- • Vaak gepaard met luid oorsuizen (tinnitus)
- • Soms duizeligheid of balansverstoringen
- • Geluiden kunnen vervormd klinken
- • Geen zichtbare oorzaak in het oor
Bij twijfel: altijd laten checken!
Als je niet zeker weet of het oorsmeer is of iets ernstigers, neem dan geen risico. Bel je huisarts en geef aan dat je plotseling minder hoort. Een arts kan snel bepalen of het om oorsmeer gaat (eenvoudig te behandelen) of om plotseling gehoorverlies (dat directe behandeling vereist).
Mogelijke oorzaken
Een frustrerende realiteit van plotseling gehoorverlies is dat in de meeste gevallen (85-90%) geen specifieke oorzaak wordt gevonden. Dit heet "idiopathisch" plotseling gehoorverlies. Toch wordt de behandeling gestart, omdat snelheid belangrijker is dan het vinden van een oorzaak.
Virale infecties
Virussen zoals herpes simplex, herpes zoster (gordelroos), griep, mazelen, bof, of COVID-19 kunnen het binnenoor infecteren en beschadigen. Vaak herinneren patiënten zich een recente verkoudheid of griepachtige ziekte.
Doorbloedingsproblemen
Het binnenoor is zeer gevoelig voor zuurstoftekort. Een verminderde bloedtoevoer door een vaatspasmen, bloedstolsel, of atherosclerose kan de haarcellen beschadigen. Risicofactoren zijn roken, diabetes, hoge bloeddruk, en hart- en vaatziekten.
Auto-immuunziekte
Bij sommige auto-immuunziekten (zoals lupus, reumatoïde artritis) valt het afweersysteem eigen weefsel aan, inclusief het binnenoor. Dit kan plotseling gehoorverlies veroorzaken dat soms op corticosteroïden reageert.
Ziekte van Ménière
Een aandoening van het binnenoor die aanvallen van gehoorverlies, tinnitus, volheidsgevoel en heftige duizeligheid veroorzaakt. Het gehoorverlies kan fluctueren en na een aanval gedeeltelijk herstellen.
Vestibularis schwannoom (akoesticus neuroom)
Een zeldzame, goedaardige tumor op de gehoorzenuw. Hoewel dit meestal geleidelijk gehoorverlies veroorzaakt, kan het soms plotseling optreden. Een MRI-scan kan dit uitsluiten.
Trauma of barotrauma
Een klap op het hoofd, duiken, vliegen, of zeer hard geluid (akoestisch trauma) kan het binnenoor beschadigen en plotseling gehoorverlies veroorzaken.
Wat moet je doen?
Stappenplan bij plotseling gehoorverlies:
- 1Bel direct je huisarts
Tijdens kantooruren bel je je eigen huisarts. Buiten kantooruren bel je de huisartsenpost (0900-1515).
- 2Geef aan dat het urgent is
Zeg duidelijk: "Ik heb plotseling mijn gehoor verloren aan één oor. Ik begrijp dat dit een spoedgeval is."
- 3Vraag om spoedverwijzing naar de KNO-arts
De huisarts moet je met spoed doorverwijzen naar een KNO-arts voor diagnose en behandeling.
- 4Wacht niet af
Ga niet slapen met "misschien gaat het morgen over". Elke dag uitstel verkleint je herstelkans significant.
Waarom is snelheid zo cruciaal?
De haarcellen in je binnenoor kunnen afsterven als ze te lang zonder zuurstof of door ontsteking worden aangetast. Dit proces is onomkeerbaar. Behandeling binnen 24-72 uur geeft de beste kans op herstel. Na 2 weken is de kans op volledig herstel aanzienlijk kleiner. Studies tonen aan dat patiënten die binnen 24 uur behandeld worden de beste uitkomsten hebben.
Wat je NIET moet doen
- Niet naar de hoorwinkel gaan (dit is geen situatie voor een audicien)
- Niet afwachten of het vanzelf overgaat
- Niet proberen het zelf te behandelen met oordruppels
- Niet wachten tot na het weekend
Diagnose bij de arts
De KNO-arts zal een aantal onderzoeken doen om de diagnose te bevestigen en mogelijke oorzaken te onderzoeken.
Otoscopie
De arts kijkt in je oor om het trommelvlies te inspecteren en oorsmeer of andere blokkades uit te sluiten.
Audiogram (gehoortest)
Een audiogram toont precies hoeveel gehoorverlies je hebt en welke frequenties zijn aangedaan. Dit dient ook als uitgangspunt om herstel te monitoren.
MRI-scan
Om een tumor op de gehoorzenuw (vestibularis schwannoom) uit te sluiten. Dit wordt meestal gedaan, maar niet altijd direct op de eerste dag.
Bloedonderzoek
Soms wordt bloed afgenomen om te checken op infecties, auto-immuunziekten, of stollingsafwijkingen.
Behandeling
De behandeling wordt gestart zodra de diagnose is gesteld, vaak nog voordat alle onderzoeken zijn afgerond. Snelheid gaat boven volledigheid van diagnostiek.
Corticosteroïden (prednison)
De standaardbehandeling. Hoge doses corticosteroïden verminderen ontsteking en zwelling in het binnenoor. Meestal wordt prednison in tabletvorm gegeven, beginnend met een hoge dosis die geleidelijk wordt afgebouwd over 1-2 weken.
Bijwerkingen: Korte behandeling wordt meestal goed verdragen. Mogelijke bijwerkingen zijn maagklachten, verhoogde bloedsuiker, slaapproblemen en stemmingsveranderingen.
Intratympanale injectie
Als orale corticosteroïden niet kunnen (bijv. bij diabetes) of niet werken, kan de KNO-arts corticosteroïden direct in het middenoor injecteren. Dit brengt een hogere concentratie direct naar het binnenoor.
Behandeling van onderliggende oorzaak
Als een specifieke oorzaak wordt gevonden (bijv. auto-immuunziekte, ziekte van Ménière), wordt die ook behandeld.
Rust en stressvermindering
Vaak wordt geadviseerd om te rusten, stress te vermijden, en je gehoor niet te belasten met hard geluid. Sommige artsen adviseren ook om niet te vliegen of duiken.
Herstel en prognose
De prognose van plotseling gehoorverlies varieert. Snelle behandeling verbetert de kans op herstel significant.
30-50%
Volledig herstel
Gehoor keert terug naar normaal
20-30%
Gedeeltelijk herstel
Verbetering maar niet volledig
20-30%
Blijvend gehoorverlies
Geen of minimaal herstel
Factoren die de prognose beïnvloeden:
- +Snelle behandeling: Behandeling binnen 24-48 uur geeft de beste uitkomst
- +Licht gehoorverlies: Minder ernstig verlies herstelt vaker volledig
- +Jonge leeftijd: Jongere patiënten hebben betere herstelkansen
- -Ernstige duizeligheid: Wijst op uitgebreidere schade aan het binnenoor
- -Volledig gehoorverlies: Ernstigere vormen herstellen minder vaak
- -Laat starten behandeling: Na 2 weken daalt de herstelkans sterk
Na herstel of bij blijvend gehoorverlies
Het herstel kan weken tot maanden duren. Na afloop van de behandeling zal de KNO-arts je gehoor blijven monitoren.
Bij blijvend gehoorverlies
Als het gehoor niet volledig herstelt, zijn er oplossingen. Na stabilisatie (meestal na enkele maanden) kun je terecht bij de hoorwinkel voor:
- Hoortoestel: Bij gedeeltelijk herstel kan een hoortoestel het resterende gehoor versterken
- CROS-hoortoestel: Bij volledig eenzijdig gehoorverlies stuurt dit geluid van het dove oor naar het goede oor
- Beengeleidingsimplantaat: Een operatief ingebrachte oplossing voor eenzijdig gehoorverlies
Ook als je volledig herstelt, is het verstandig om je gehoor regelmatig te laten controleren. In sommige gevallen kan plotseling gehoorverlies terugkeren.
Veelgestelde vragen
Hoe snel moet ik naar de arts bij plotseling gehoorverlies?▼
Binnen 24-72 uur, liefst zo snel mogelijk. Hoe sneller je behandeld wordt, hoe groter de kans op herstel. Wacht niet af tot het vanzelf overgaat - bel direct de huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost. Dit is een medisch spoedgeval.
Wat is de oorzaak van plotseling gehoorverlies?▼
In 85-90% van de gevallen wordt geen specifieke oorzaak gevonden (idiopathisch). Mogelijke oorzaken zijn virale infecties (zoals herpes of griep), doorbloedingsproblemen van het binnenoor, auto-immuunziekten, de ziekte van Ménière, of zeer zelden een goedaardige tumor op de gehoorzenuw.
Komt het gehoor terug na plotseling gehoorverlies?▼
Bij snelle behandeling herstelt het gehoor bij ongeveer 50-70% van de mensen geheel of gedeeltelijk. Ongeveer 30-50% krijgt volledig herstel, 20-30% gedeeltelijk herstel, en 20-30% houdt blijvend gehoorverlies. Zonder behandeling zijn de herstelkansen lager.
Wat is het verschil tussen plotseling gehoorverlies en een verstopt oor?▼
Bij oorsmeer of verkoudheid voel je vaak druk of een vol gevoel, maar je hoort nog wel (gedempter). Bij plotseling gehoorverlies is het gehoor echt significant verminderd of weg, vaak gepaard met tinnitus en soms duizeligheid. Bij twijfel: laat het altijd direct checken door een arts.
Kan ik naar de hoorwinkel bij plotseling gehoorverlies?▼
Nee, ga bij plotseling gehoorverlies direct naar de huisarts of huisartsenpost, niet naar de hoorwinkel. Dit is een medisch spoedgeval dat onmiddellijke behandeling door een arts vereist. Pas na herstel of stabilisatie kun je naar de hoorwinkel voor eventuele hooroplossingen.
Welke behandeling krijg je bij plotseling gehoorverlies?▼
De standaardbehandeling bestaat uit hoge doses corticosteroïden (prednison), meestal als tabletten maar soms als injecties direct in het middenoor. Deze medicatie vermindert ontsteking en zwelling in het binnenoor. De behandeling duurt meestal 1-2 weken, met geleidelijke afbouw.
Conclusie: bij plotseling gehoorverlies telt elke minuut
Plotseling gehoorverlies is beangstigend, maar met snelle actie zijn de vooruitzichten goed. Wacht niet af, maar bel direct je huisarts of huisartsenpost. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans dat je gehoor terugkomt.
Na herstel of stabilisatie: Als je blijvend gehoorverlies hebt, kan de hoorwinkel je helpen met passende hooroplossingen.